Avukatlık Mesleğinin Geleceği: Yapay Zeka Kullanımında Hukuki Ve Etik Sorumluluklarımız
Avukatlık Mesleğinin Geleceği: Yapay Zeka Kullanımında Hukuki Ve Etik Sorumluluklarımız
Ankara Barosu HUBİTEM Rehberi Işığında Değerlendirme
Avukatlık mesleği, geleneksel olarak güven, özen ve sır saklama gibi vazgeçilmez temel ilkeler üzerine kuruludur. Ancak, Büyük Dil Modelleri (LLM'ler) ve üretken yapay zeka araçlarının hızla yaygınlaşması, hepimizi yeni bir denge kurmaya zorluyor. Ankara Barosu'nun yayımladığı rehber, bu teknolojilerin sunduğu hız ve verimlilik potansiyelinin yanı sıra, doğurabileceği hukuki ve mesleki riskleri net bir şekilde ortaya koyarak avukatlara somut bir yol haritası sunmaktadır.
Yapay zeka araçlarının kullanımı, mesleki yetkinlik ve sorumluluklarımızdan feragat etmemiz anlamına gelmez; tam tersine, mevcut yükümlülüklerimizi teknoloji çağının gereklerine uyarlama zorunluluğunu getirir.
I. Gözden Geçirilmesi Gereken Temel Hukuki Yükümlülükler
Yapay zeka kullanımı, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu'nda yer alan temel sorumluluklarımızı doğrudan etkilemektedir:
1. Sır Saklama ve Gizlilik Yükümlülüğü (Av. Kanunu md. 36)
Bu, yapay zeka kullanımının en kritik eşiğidir. Müvekkil bilgilerini içeren verilerin, özellikle "kendini eğiten" yapay zeka sistemlerine girdi olarak sunulması, sır saklama yükümlülüğümüzü ihlal etme potansiyeli taşır.
Hukukçu Yaklaşımı: Bir avukat olarak, araca girdiğimiz her bilginin üçüncü taraflarla paylaşılmayacağından veya başka amaçlarla kullanılmayacağından kesinlikle emin olmalıyız. Yapılması gereken asgari tedbir, müvekkilin kimliğinin saptanmasını imkânsız kılacak şekilde tüm kişisel bilgileri anonim hale getirmektir.
2. Yetkinlik, Özen ve Basiret Yükümlülüğü (Av. Kanunu md. 34)
Yapay zeka araçları ne kadar ikna edici görünürse görünsün, "halüsinasyon" olarak adlandırılan gerçek dışı veya hatalı bilgiler üretebilirler.
Hukukçu Yaklaşımı: Yapay zeka, profesyonel yargının ve muhakemenin yerini alamaz. Bizden beklenen, sadece çıktıyı kullanmak değil, yapay zekanın o sonuca nasıl ulaştığını anlamaktır. Bu nedenle, yapay zeka tarafından üretilen her hukuki analizin veya savunma taslağının doğruluğu, hukuki uygunluğu ve güvenilirliği diğer kaynaklar üzerinden bizzat avukat tarafından kontrol edilmek zorundadır.
3. Şahsen İfa ve Hesap Verme Yükümlülüğü
Mevzuatımız, yapay zeka sistemlerinin hukuki hizmetlerde aktif bir özne olarak yer almasına izin vermemektedir.
Hukukçu Yaklaşımı: Avukatın mesleki sorumluluğu, yapay zekanın teknik sınırlamaları veya sorumsuzluk kaydı gerekçe gösterilerek başka bir tarafa devredilemez. Sistem tarafından üretilen bir içerik dahi olsa, bunun sonucunda ortaya çıkabilecek zararlardan sorumluluk daima vakayı yürüten avukat üzerinde kalır. Bu durum, müvekkile karşı açık ve doğru bilgi verme (hesap verme) yükümlülüğümüzü gerektirir; yani müvekkiller, davalarında yapay zeka teknolojilerinin kullanıldığını bilmelidir.
4. Müvekkil Lehine Davranma Yükümlülüğü
Avukatın, müvekkilinin işini yalnızca onun menfaatlerine uygun olarak görmesi temel bir gerekliliktir.
Hukukçu Yaklaşımı: Yapay zeka çıktılarının, müvekkil menfaatine uygun olup olmadığını titizlikle ve bütüncül bir değerlendirme ile ele almak zorundayız. Üretilen savunma veya mütalaanın kurgusal unsurlar içermediğinden ve özellikle ikrar veya kabul anlamına gelebilecek herhangi bir ifade ya da yapıdan arınmış olduğundan emin olunmalıdır.
Sonuç: Sorumluluk Bilinciyle İlerlemek
Yapay zeka, hukuk bürolarının iş süreçlerini destekleyen güçlü bir araçtır; ancak hiçbir zaman bir avukatın mesleki yargısının, uzmanlığının ve muhakeme yeteneğinin yerini alamaz. Rehberin de vurguladığı gibi, teknolojik dönüşüm sürecinde avukatların mesleki yetkinliklerini sürekli güçlendirmeleri ve teknolojinin sınırlarını anlamaları temel bir gerekliliktir. Yapay zekanın sunduğu fırsatları, hukuki ve etik sorumluluk bilinciyle değerlendirmek, avukatlık mesleğinin geleceğini şekillendirecek en önemli anahtardır.
Kaynak: Ankara Barosu HUBİTEM, Avukatlıkta Yapay Zeka Araçlarının Kullanımı Rehberi